W ręce czytelnika
oddajemy pierwszy polski przekład unikatowego łacińskiego traktatu
jeździeckiego, który powstał i wydany został w XVII-wiecznej Polsce. Jest on autorstwa
Jana Baumana Budownickiego o tytule Equestria, sive de arte equitandi (Jeździectwo,
Czyli o Sztuce Jazdy Konnej). Przekład
ten jest owocem współpracy filologa klasycznego dra Marcina Locha, Alicji Marczewskiej oraz specjalisty w
dziedzinie historycznego jeździectwa – Marcina Rudy.
Niniejsze wydanie opracowane zostało w układzie bilingwicznym, by czytelnik miał równolegle dostęp do oryginalnego tekstu łacińskiego, jak i jego polskiego przekładu.
Do tej pory na okres XVI–XVII wieku w literaturze polskiej znaliśmy jedynie trzy traktaty jeździeckie, takie jak słynna Hippika, to jest, Księga o koniach (1603) Krzysztofa Dorohstajskiego, Hippika albo Sposob Poznania, Chowania Y Stanowienia Koni (1607) Krzysztofa Pieniążka i Gospodarstwo jezdeckie, strzelcze, y mysliwcze… anonimowego autora.
Zatem niniejszy traktat Eqvestria, sive de arte eqvitandi (1640) Jana Budownickiego jest czwartym dziełem tego typu, co w znaczący sposób zwiększa naszą wiedzę o hippice w ówczesnej Polsce.
Czasami traktaty były pisane w formie skróconej (tak jak ten), aby uczniowie mogli zachować w pamięci to, czego się nauczyli po powrocie do swojego miejsca zamieszkania. Nasuwa się więc przypuszczenie, że celem publikacji Budownickiego było także przekazywanie jej treści jego uczniom, co łączy się z jego dedykacją: „Najznamienitszym, Przesławnym, Szlachetnym i Wielmożnym Panom, i Całej Przewybornej Młodzieży”.
Wstęp traktatu jest formą dedykacji i zarazem gloryfikacją polskiej młodzieży szlacheckiej. Budownicki zachwala również sztukę wojenną Polaków oraz wskazuje, że największe znaczenie ma umiejętność jazdy konnej: „Bez niej nie można ani prowadzić wojen, ani odważnie atakować wroga, ani wreszcie zdobywać łupów i odnosić zwycięstw. Skoro więc cała siła wojny leży w opancerzonym jeźdźcu...”. Autor podkreśla znaczenie kawalerii dla obronności Polski oraz dodaje, że metoda jej użycia musi być dostosowana do walki z „barbarzyńskimi” narodami.
W głównej treści najbardziej uderzającą cechą, która formułuje strukturę tego traktatu, jest systematyczny podział opisywanej sztuki humanistycznej, czyli wiedzy o koniu i jazdy na nim. Autor oryginału klasyfikuje niemal każdy aspekt hippiki w sposób błyskotliwy i przejrzysty. Widać w tym głęboką, nieimprowizowaną i przemyślaną wiedzę na ten temat. Każdy rozdział traktatu jest starannie zaplanowany i skupia się kolejno na innym elemencie, co świadczy o głębokim zrozumieniu zarówno teoretycznych, jak i praktycznych aspektów opisywanej dziedziny.
Biorąc pod uwagę informacje zawarte w niniejszym traktacie, można stwierdzić, że opisane przez autora styl i technika wpasowują się w ogólnoeuropejski styl jeździectwa.
Na temat Jana Baumana Budownickiego posiadamy bardzo mało informacji. Wiemy, że jego ojcem był Stefan Bauman, królewski muzyk, organista Zygmunta III. Stefan Bauman zapewne był pochodzenia niemieckiego, lecz po osiedleniu się w Krakowie przezwał się po polsku na Budownicki. Syn- Jan Budownicki najpewniej pracował jako kawalkator (zawodowy jeździec) na dworze Zygmunta III Wazy, a po jego śmierci w 1632 roku prawdopodobnie służył również Władysławowi IV Wazie.
📩 Po zakupie otrzymasz książkę
⏱️ Wysyłka do 48 godzin.
Jeździectwo, Czyli o Sztuce Jazdy Konnej – Jan Budownicki
Aby zamówić książkę napisz wiadomość na adres:
W wiadomości podaj:
Gdy tylko otrzymamy email wyślemy Ci link do płatności
Oprawa: miękka
Język: łacina-polski
Data wydania: 2026
Autor: Jan Bauman Budownicki
Opracowanie: Marcin Ruda
Tłumaczenie: Marcin Loch, Alicja Marczewska
ISBN: 978-83-980294-0-7
Format: B5
Liczba stron: 80
Wydawca: Marcin Ruda
